+84 989244558 contact@aptlaw.vn
Tin tức - Sự kiện

HƯỚNG DẪN MỚI TỪ BỘ TƯ PHÁP ĐỐI VỚI TÀI SẢN ĐANG THẾ CHẤP

  1. Bối cảnh

Ngày 01/7/2026, Bộ Tư pháp ban hành Công văn số 4908/BTP-BTTP gửi Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh nhằm giải đáp các vướng mắc nghiệp vụ liên quan đến việc xác lập giao dịch đối với tài sản đang thế chấp, bao gồm đặt cọc, ủy quyền và cho thuê tài sản.

Trong thực tiễn, việc tài sản đang được thế chấp tại ngân hàng thường khiến các bên e ngại về khả năng xác lập giao dịch, thậm chí dẫn đến quan niệm rằng tài sản thế chấp không thể được đặt cọc, ủy quyền hoặc cho thuê. Tuy nhiên, hướng dẫn của Bộ Tư pháp cho thấy tình trạng thế chấp không đồng nghĩa với việc mọi giao dịch liên quan đến tài sản đều bị cấm. Việc xác lập và công chứng giao dịch cần được xem xét trên cơ sở quy định pháp luật, nội dung giao dịch cụ thể và quyền, lợi ích hợp pháp của bên nhận thế chấp.

  1. Nội dung hướng dẫn của Bộ Tư pháp

2.1. Về giao dịch đặt cọc đối với tài sản đang thế chấp

Theo Bộ Tư pháp, Bộ luật Dân sự năm 2015 không quy định tình trạng tài sản đang thế chấp là căn cứ đương nhiên cấm các bên giao kết hợp đồng đặt cọc.

Cụ thể, Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng. Trong khi đó, khoản 5 Điều 321 Bộ luật này quy định việc bán, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp không phải là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh phải được bên nhận thế chấp đồng ý, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Như vậy, cần phân biệt giữa hợp đồng đặt cọc nhằm bảo đảm việc giao kết hoặc thực hiện hợp đồng trong tương lai và hợp đồng chuyển nhượng tài sản thế chấp, việc pháp luật đặt ra điều kiện đối với giao dịch định đoạt tài sản không đồng nghĩa với việc cấm giao kết hợp đồng đặt cọc liên quan đến tài sản đó.

Về nguyên tắc, các bên có thể giao kết hợp đồng đặt cọc đối với tài sản đang thế chấp mà không mặc nhiên phải có văn bản chấp thuận của bên nhận thế chấp. Tuy nhiên, giao dịch vẫn phải tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan và các thỏa thuận hợp pháp trong hợp đồng thế chấp. Hợp đồng đặt cọc cũng không thể được sử dụng để thay thế điều kiện pháp lý cần thiết cho việc chuyển nhượng tài sản hoặc làm ảnh hưởng đến quyền của bên nhận thế chấp.

2.2. Về hợp đồng ủy quyền đối với tài sản đang thế chấp

Đối với hợp đồng ủy quyền, Bộ Tư pháp xác định việc tài sản đang được thế chấp không phải là căn cứ đương nhiên để từ chối công chứng.

Căn cứ theo Luật Công chứng năm 2024, Bộ Tư pháp cho rằng luật không quy định hạn chế về việc xác lập giao dịch ủy quyền liên quan đến tài sản đang thế chấp. Do đó, công chứng viên cần căn cứ quy định của pháp luật để xem xét, quyết định việc thực hiện hay không thực hiện công chứng đối với từng trường hợp cụ thể.

Trên thực tiễn, việc đánh giá thường dựa trên các yếu tố như phạm vi ủy quyền, quyền và nghĩa vụ của các bên, tình trạng pháp lý của tài sản, cũng như các hạn chế có liên quan theo hợp đồng thế chấp và quy định pháp luật.

Như vậy, không thể chỉ dựa vào tình trạng thế chấp của tài sản để từ chối công chứng hợp đồng ủy quyền. Việc công chứng phải được quyết định trên cơ sở đánh giá đầy đủ hồ sơ và tính hợp pháp của giao dịch cụ thể.

2.3. Về việc cho thuê tài sản đang thế chấp

Khoản 6 Điều 321 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho phép bên thế chấp cho thuê, cho mượn tài sản thế chấp, với điều kiện thông báo cho bên thuê, bên mượn biết về việc tài sản đang được dùng để thế chấp và thông báo cho bên nhận thế chấp biết.

Khác với trường hợp chuyển nhượng tài sản thế chấp thuộc khoản 5 Điều 321, quy định về cho thuê, cho mượn tại khoản 6 không đặt ra yêu cầu phải có sự đồng ý của bên nhận thế chấp. Theo đó, về nguyên tắc, bên thế chấp có thể cho nhận thế chấp, nhưng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo theo quy định.

Tuy nhiên, quyền cho thuê tài sản vẫn phải được thực hiện phù hợp với các thỏa thuận hợp pháp trong hợp đồng thế chấp và các quy định pháp luật có liên quan. Việc cho thuê không làm chấm dứt quyền của bên nhận thế chấp đối với tài sản. Trường hợp bên thế chấp không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, bên nhận thế chấp vẫn có quyền xử lý tài sản thế chấp theo quy định, và hợp đồng cho thuê có thể bị ảnh hưởng tùy theo thỏa thuận giữa các bên và quy định pháp luậtthuê tài sản mà không phải xin chấp thuận của bên 

  1. Tác động đối với hoạt động công chứng

Hướng dẫn tại Công văn số 4908/BTP-BTTP góp phần làm rõ cách tiếp cận đối với các giao dịch liên quan đến tài sản đang thế chấp, đồng thời hạn chế tình trạng từ chối công chứng chỉ dựa trên tình trạng pháp lý này.

Trên thực tế, việc tài sản đang được thế chấp có thể làm phát sinh những rủi ro nhất định, đặc biệt khi giao dịch liên quan đến quyền định đoạt tài sản hoặc có khả năng ảnh hưởng đến quyền của bên nhận thế chấp. Tuy nhiên, những rủi ro đó cần được đánh giá cụ thể, thay vì mặc nhiên xem tình trạng thế chấp là căn cứ để phủ nhận tính hợp pháp của mọi giao dịch.

Theo đó, khi tiếp nhận hồ sơ, công chứng viên cần xem xét bản chất và mục đích của giao dịch, quyền của người yêu cầu công chứng, nội dung hợp đồng thế chấp và các quy định pháp luật có liên quan. Việc công chứng chỉ được thực hiện khi giao dịch đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

  1. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Đối với bên thế chấp:

  • Rà soát hợp đồng thế chấp để xác định các điều khoản về hạn chế giao dịch, nghĩa vụ thông báo và điều kiện thực hiện quyền đối với tài sản.
  • Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo theo quy định pháp luật và các thỏa thuận hợp pháp có liên quan.
  • Phân biệt rõ giữa đặt cọc, ủy quyền, cho thuê và chuyển nhượng tài sản; không mặc nhiên cho rằng việc được phép xác lập một giao dịch đồng nghĩa với việc được tự do định đoạt tài sản.
  • Chủ động trao đổi với bên nhận thế chấp khi cần làm rõ điều kiện giao dịch, nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp.

Đối với bên nhận thế chấp:

  • Xác định rõ quyền, nghĩa vụ và các hạn chế đối với bên thế chấp trong hợp đồng thế chấp.
  • Quy định cụ thể cơ chế thông báo, giám sát và xử lý các giao dịch liên quan đến tài sản trong phạm vi pháp luật cho phép.
  • Chủ động rà soát các rủi ro có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo toàn và xử lý tài sản bảo đảm.

Đối với tổ chức hành nghề công chứng:

  • Không từ chối công chứng một cách máy móc chỉ vì tài sản đang được thế chấp.
  • Kiểm tra hồ sơ, nội dung giao dịch, hợp đồng thế chấp và các điều kiện pháp lý tương ứng với từng loại giao dịch.
  • Giải thích rõ cho các bên về phạm vi quyền được thực hiện, nghĩa vụ phải tuân thủ và rủi ro pháp lý có thể phát sinh.