THƯỞNG TẾT VÀ CÁC KHOẢN PHỤ CẤP CUỐI NĂM 2026: NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ DOANH NGHIỆP CẦN LƯU Ý
Thưởng Tết và các khoản phụ cấp cuối năm là những vấn đề được cả người sử dụng lao động (NSDLĐ) và người lao động (NLĐ) quan tâm, đặc biệt trong giai đoạn doanh nghiệp tổng kết hoạt động sản xuất, kinh doanh và xây dựng chính sách nhân sự cho năm tiếp theo.
Trong năm 2026, việc xác định nghĩa vụ chi trả thưởng, tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và xác định tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cần được xem xét trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành. Đáng chú ý, mức giảm trừ gia cảnh mới theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 và các quy định hướng dẫn Luật BHXH 2024 là những nội dung doanh nghiệp cần cập nhật khi xây dựng và thực hiện chính sách thưởng cuối năm.
Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích các quy định liên quan đến thưởng Tết và phụ cấp cuối năm dưới góc độ pháp luật lao động, thuế và BHXH, đồng thời đưa ra một số khuyến nghị nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chính sách chi trả đúng quy định và hạn chế các rủi ro pháp lý phát sinh.
I. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VỀ THƯỞNG TẾT
- Thưởng Tết không phải nghĩa vụ bắt buộc của doanh nghiệp
Theo Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, thưởng được hiểu là khoản tiền, tài sản hoặc hình thức khác mà NSDLĐ dành cho NLĐ căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc.
Từ quy định này, có thể thấy pháp luật không đặt ra nghĩa vụ bắt buộc doanh nghiệp phải chi trả thưởng Tết cho NLĐ. Việc quyết định mức thưởng, hình thức thưởng và thời điểm chi trả về nguyên tắc thuộc quyền chủ động của NSDLĐ, căn cứ vào tình hình hoạt động và chính sách nhân sự của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, quyền quyết định này không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể tùy ý thay đổi hoặc từ chối chi trả trong mọi trường hợp. Nếu nghĩa vụ thưởng đã được xác lập thông qua hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế thưởng với các điều kiện hưởng cụ thể, doanh nghiệp cần thực hiện theo những cam kết đã đặt ra.
- Quy chế thưởng và yêu cầu công khai tại nơi làm việc
Mặc dù không bắt buộc phải tổ chức thưởng Tết, doanh nghiệp khi thực hiện chính sách thưởng phải tuân thủ quy định về xây dựng và công bố quy chế thưởng tại khoản 2 Điều 104 Bộ luật Lao động 2019.
Theo đó, quy chế thưởng do NSDLĐ quyết định và phải được công bố công khai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở, đối với nơi có tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở.
Quy định này đặt ra yêu cầu về tính minh bạch trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách thưởng. Theo đó, quy chế nên xác định rõ đối tượng được hưởng, điều kiện xét thưởng, phương pháp xác định mức thưởng và thời điểm chi trả. Đối với các khoản thưởng gắn với kết quả công việc, doanh nghiệp cũng cần quy định cụ thể tiêu chí đánh giá để hạn chế cách hiểu khác nhau khi áp dụng.
Việc không thực hiện đầy đủ thủ tục tham khảo ý kiến và công bố quy chế thưởng có thể làm phát sinh rủi ro trong quá trình giải quyết tranh chấp, đặc biệt khi quyền lợi của NLĐ được xác định dựa trên các tiêu chí thưởng chưa rõ ràng hoặc chưa được thông tin đầy đủ.
- Trách nhiệm chi trả khi doanh nghiệp đã có cam kết thưởng
Trường hợp hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế thưởng đã quy định cụ thể về điều kiện và mức thưởng, doanh nghiệp cần thực hiện đúng các cam kết này khi NLĐ đáp ứng đầy đủ điều kiện được hưởng.
Chẳng hạn, nếu quy chế thưởng quy định NLĐ được nhận một khoản thưởng cố định khi hoàn thành đủ thời gian làm việc và đạt mức đánh giá nhất định, doanh nghiệp không thể tùy ý từ chối chi trả khi các điều kiện tương ứng đã được đáp ứng.
Do đó, trước khi điều chỉnh hoặc ban hành chính sách thưởng Tết năm 2026, doanh nghiệp cần rà soát các văn bản nội bộ và thỏa thuận lao động đang có hiệu lực. Đây là cơ sở quan trọng để xác định phạm vi quyền quyết định của NSDLĐ và hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp về tiền thưởng.
- Hình thức thưởng Tết
Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 cho phép doanh nghiệp thực hiện thưởng bằng tiền, tài sản hoặc các hình thức khác. Vì vậy, ngoài tiền mặt hoặc chuyển khoản, doanh nghiệp có thể lựa chọn các hình thức như hiện vật, voucher mua sắm, chuyến du lịch hoặc các quyền lợi khác.
Tuy nhiên, việc lựa chọn hình thức thưởng cần được xem xét đồng thời dưới góc độ thuế. Đặc biệt, các khoản thưởng bằng hiện vật hoặc tài sản không đương nhiên được miễn thuế TNCN mà cần căn cứ vào bản chất khoản thu nhập và quy định thuế áp dụng tương ứng.
II. NGHĨA VỤ THUẾ VÀ BẢO HIỂM XÃ HỘI ĐỐI VỚI THƯỞNG TẾT
- Thuế thu nhập cá nhân đối với thưởng Tết và phụ cấp cuối năm.
a) Xác định khoản thu nhập chịu thuế
Tiền thưởng Tết Dương lịch, thưởng Tết Âm lịch, lương tháng thứ 13 và các khoản thưởng KPI cuối năm về nguyên tắc được xác định là thu nhập từ tiền lương, tiền công chịu thuế TNCN.
Tương tự, các khoản phụ cấp cuối năm cũng cần được xem xét dựa trên bản chất và mục đích chi trả. Nếu khoản chi mang tính chất tiền lương, tiền công và không thuộc trường hợp được miễn thuế theo quy định, khoản thu nhập này phải được tính vào thu nhập chịu thuế của NLĐ.
Đối với thưởng bằng hiện vật hoặc tài sản, doanh nghiệp cũng cần xác định giá trị lợi ích mà NLĐ nhận được để thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định tương ứng.
b) Thời điểm xác định thu nhập chịu thuế
Thời điểm xác định thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công là thời điểm tổ chức, cá nhân trả thu nhập cho NLĐ.
Theo đó, khoản thưởng được chi trả trong năm 2026 sẽ được xem xét tính thuế trong kỳ tính thuế tương ứng với thời điểm chi trả. Trường hợp doanh nghiệp quyết định thưởng cho kết quả công việc của năm 2026 nhưng thực tế thanh toán vào năm 2027, cần căn cứ thời điểm thanh toán để xác định kỳ tính thuế.
c) Mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026
Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, mức giảm trừ gia cảnh được điều chỉnh như sau:
- Đối với bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm.
- Đối với mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng/người.
So với mức giảm trừ trước đây là 11 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc, mức điều chỉnh mới giúp tăng phần thu nhập được giảm trừ khi xác định thu nhập tính thuế.
d) Cách tính thuế đối với khoản thưởng Tết
Đối với cá nhân cư trú ký hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên, thu nhập từ tiền lương, tiền công được áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần sau khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc và các khoản giảm trừ theo quy định.
Có thể xem xét ví dụ sau:
Một NLĐ không có người phụ thuộc, có mức lương tháng bằng 15,5 triệu đồng và nhận thêm 15 triệu đồng tiền thưởng Tết trong cùng tháng. Giả sử không có khoản thu nhập chịu thuế hoặc khoản giảm trừ nào khác, tổng thu nhập từ tiền lương, tiền công trong tháng là 30,5 triệu đồng.
Sau khi trừ mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân là 15,5 triệu đồng và các khoản bảo hiểm bắt buộc (nếu có), phần thu nhập còn lại mới được xác định để tính thuế TNCN.
Như vậy, không thể xác định nghĩa vụ thuế chỉ dựa trên giá trị khoản thưởng riêng lẻ mà cần xem xét tổng thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế và các khoản giảm trừ tương ứng.
e) Thuế TNCN đối với giải thưởng tại tiệc tất niên
Bên cạnh khoản thưởng Tết thông thường, doanh nghiệp cần lưu ý nghĩa vụ thuế đối với các giải thưởng phát sinh từ hoạt động bốc thăm trúng thưởng, quay số may mắn hoặc các chương trình có tính chất trúng thưởng tại tiệc tất niên.
Theo quy định về thu nhập từ trúng thưởng, đối với giải thưởng có giá trị vượt trên 10 triệu đồng cho mỗi lần trúng thưởng, phần giá trị vượt trên ngưỡng này thuộc thu nhập chịu thuế TNCN với thuế suất 10%.
Do đó, nếu tổ chức chương trình bốc thăm trúng thưởng trong sự kiện cuối năm, doanh nghiệp cần xác định giá trị từng giải thưởng và thực hiện khấu trừ thuế tại nguồn trước khi trao thưởng theo quy định.
- Thuế thu nhập doanh nghiệp: Điều kiện tính chi phí thưởng vào chi phí được trừ
Đối với doanh nghiệp, khoản chi thưởng Tết và phụ cấp cuối năm không chỉ ảnh hưởng đến chi phí nhân sự mà còn liên quan đến việc xác định thu nhập chịu thuế TNDN.
Để được tính vào chi phí được trừ, khoản chi cần đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật thuế, trong đó doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các nội dung sau:
a) Căn cứ xác lập khoản chi
Khoản thưởng cần được quy định cụ thể về điều kiện hưởng và mức hưởng trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, quy chế tài chính hoặc quy chế thưởng của doanh nghiệp, tùy trường hợp.
b) Khoản chi thực tế phát sinh
Doanh nghiệp phải thực tế chi trả khoản thưởng và có đầy đủ hồ sơ chứng minh theo quy định.
c) Chứng từ hợp lệ
Cần lưu giữ bảng tính thưởng, bảng thanh toán tiền lương, chứng từ chi tiền và các tài liệu liên quan.
d) Hình thức thanh toán
Cần tuân thủ điều kiện về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản chi thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu áp dụng hình thức thanh toán này, bao gồm ngưỡng 05 triệu đồng theo quy định.
Trên thực tế, doanh nghiệp nên xây dựng hồ sơ thưởng Tết đồng bộ ngay từ khâu ban hành chính sách đến khi thực hiện chi trả. Việc thiếu căn cứ xác định mức thưởng, không chứng minh được khoản chi thực tế hoặc không đáp ứng điều kiện về thanh toán có thể dẫn đến nguy cơ khoản chi bị loại khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN.
- Bảo hiểm xã hội: Xác định khoản thưởng Tết có thuộc tiền lương đóng BHXH hay không
a) Căn cứ pháp lý áp dụng
Từ ngày 01/07/2025, Luật BHXH 2024 chính thức có hiệu lực, cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành, trong đó có Nghị định 158/2025/NĐ-CP và Thông tư 12/2025/TT-BNV.
Doanh nghiệp cần cập nhật các quy định mới này khi xác định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, thay vì tiếp tục áp dụng các hướng dẫn trước đây đã hết hiệu lực theo quy định chuyển tiếp và bãi bỏ văn bản có liên quan.
b) Các khoản thu nhập thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH
Việc xác định tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc cần căn cứ vào bản chất của từng khoản chi trả, thay vì chỉ dựa trên tên gọi được sử dụng trong bảng lương hoặc quy chế nội bộ.
Về nguyên tắc, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác thuộc phạm vi được pháp luật quy định.
Đối với các khoản bổ sung khác, cần xem xét các yếu tố như việc xác định mức tiền cụ thể, tính chất chi trả và tần suất chi trả trong mỗi kỳ trả lương.
c) Tiền thưởng Tết không thuộc tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc
Theo quy định về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH và bản chất khoản thưởng tại Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, tiền thưởng Tết Dương lịch, thưởng Tết Âm lịch, thưởng doanh thu hoặc thưởng sáng kiến không thuộc tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc nếu được xác định đúng bản chất là tiền thưởng.
Do đó, doanh nghiệp không phải tính các khoản thưởng này vào căn cứ đóng BHXH bắt buộc.
Tuy nhiên, cần phân biệt tiền thưởng với các khoản phụ cấp lương hoặc khoản bổ sung tiền lương được xác định mức tiền cụ thể và trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương. Việc sử dụng tên gọi như “thưởng cuối năm” hoặc “phụ cấp cuối năm” không phải là yếu tố duy nhất quyết định nghĩa vụ đóng BHXH. Doanh nghiệp cần căn cứ vào bản chất thực tế của khoản chi để xác định chính xác nghĩa vụ của mình.
III. KHUYẾN NGHỊ CHO DOANH NGHIỆP TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THƯỞNG TẾT 2026
Từ các quy định nêu trên, doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề sau khi xây dựng và thực hiện chính sách thưởng cuối năm:
- Rà soát và hoàn thiện quy chế thưởng
Doanh nghiệp cần kiểm tra các quy định nội bộ về đối tượng hưởng thưởng, điều kiện xét thưởng, tiêu chí đánh giá KPI, mức thưởng và thời điểm chi trả. Trường hợp có tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở, cần thực hiện việc tham khảo ý kiến theo quy định tại Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 và công bố công khai quy chế tại nơi làm việc.
- Bảo đảm thực hiện đúng các cam kết với người lao động
Trước khi quyết định mức thưởng Tết, doanh nghiệp nên rà soát hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và các quy chế thưởng đang áp dụng. Đối với những khoản thưởng đã được xác lập trên cơ sở điều kiện cụ thể, cần bảo đảm thực hiện đúng cam kết khi NLĐ đáp ứng đầy đủ điều kiện hưởng.
- Cập nhật chính sách thuế TNCN
Bộ phận kế toán và nhân sự cần cập nhật mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, bao gồm 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc. Đồng thời, cần xác định đúng thời điểm chi trả và tổng thu nhập chịu thuế để thực hiện khấu trừ thuế TNCN phù hợp.
- Hoàn thiện hồ sơ chứng minh chi phí được trừ khi tính thuế TNDN
Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ quy chế thưởng, bảng đánh giá kết quả công việc, danh sách NLĐ được hưởng thưởng, bảng tính thưởng và chứng từ thanh toán. Đặc biệt, cần kiểm tra điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản chi thuộc diện bắt buộc áp dụng hình thức này.
- Phân biệt tiền thưởng với phụ cấp và các khoản bổ sung tiền lương
Đây là vấn đề cần được quan tâm khi xác định nghĩa vụ đóng BHXH. Doanh nghiệp cần phân loại rõ tiền thưởng theo Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 với các khoản phụ cấp lương và khoản bổ sung khác được trả thường xuyên. Việc phân loại đúng bản chất từng khoản chi sẽ giúp doanh nghiệp xác định chính xác tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, đồng thời hạn chế rủi ro trong quá trình thanh tra, kiểm tra.