Luật sư công: Mảnh ghép còn thiếu của nền tư pháp Việt Nam?

Nghị quyết số 24/2026/QH16 về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công được Quốc hội thông qua ngày 24/4/2026, lần đầu tiên Việt Nam xây dựng một chế định riêng cho đội ngũ luật sư hoạt động trong khu vực công nhằm tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan nhà nước, tổ chức trong hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước.

Thí điểm chế định luật sư công được triển khai trong thời gian 02 năm, từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028. Phạm vi thí điểm được lựa chọn tại 8 bộ: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng và tại 10 Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành ph ố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa và Lâm Đồng.

Việc Quốc hội thông qua thí điểm chế định luật sư công là một bước đi đáng chú ý trong tiến trình cải cách tư pháp và quản trị quốc gia. Đây không đơn thuần là việc bổ sung thêm một chức danh nghề nghiệp, mà là sự thử nghiệm một mô hình pháp lý mới xuất phát từ thực tiễn.

Theo số liệu từ Bộ Tư pháp, trong giai đoạn 2020-2024, áp lực giải quyết các khiếu kiện hành chính đang ngày một gia tăng với tỷ lệ giải quyết trung bình chỉ đạt 52,53%, đi kèm tỷ lệ phán quyết tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ quyết định hành chính của Tòa án vẫn ở mức cao. Mặt khác, Chính phủ, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước đang phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến hoạt động đầu tư thương mại có yếu tố nước ngoài, cũng như trong mối quan hệ hành chính, đất đai. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng một lực lượng tư vấn pháp lý chuyên nghiệp, chuyên sâu ngay trong khu vực công.

Theo khoản 1, Điều 2 Nghị quyết số 24/2026/QH16, luật sư công là người đang thuộc khu vực công hoặc khu vực doanh nghiệp nhà nước, bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước, nếu đáp ứng đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định. Luật sư công phải có tư tưởng chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, liêm chính và đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư theo quy định của Luật Luật sư. Mặt khác, người được lựa chọn phải có ít nhất 05 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật hoặc có kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật, giải quyết các vụ việc pháp lý.

Luật sư công thực hiện các công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước thuộc các cơ quan thực hiện thí điểm, bao gồm: Tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng, giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và quốc tế về đầu tư, thương mại, công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế, hành chính, dân sự và tham gia quá trình thi hành án dân sự, hành chính theo quy định của pháp luật; Tư vấn pháp lý trong quá trình xây dựng, triển khai các dự án kinh tế – xã hội; Tư vấn và tham gia giải quyết các vụ, việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài; Các công việc có tính chất pháp lý khác.

Về bản chất, việc thí điểm chế định luật sư công là xu thế tất yếu trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, góp phần tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, tổ chức trong hệ thống chính trị, cũng như lợi ích của Nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước, góp phần thực hiện mục tiêu cải cách tư pháp và tinh gọn bộ máy. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành thực chất, cần khẩn trương giải quyết các bài toán thực tiễn: hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành, phân định rõ ranh giới chức năng giữa luật sư công với lực lượng pháp chế bộ ngành và trợ giúp pháp lý, đồng thời đảm bảo cơ chế độc lập tư duy nghề nghiệp và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thí điểm một cách khoa học.

Có hiệu lực ngày:  01/10/2026