Trách nhiệm nhà mạng trong cuộc chiến chống SIM rác, cuộc gọi rác

Trong nhiều năm qua, SIM rác và cuộc gọi rác đã trở thành một trong những vấn đề nổi cộm trong lĩnh vực viễn thông. Từ những cuộc gọi quảng cáo không mong muốn đến các cuộc gọi lừa đảo, giả danh cơ quan nhà nước, tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp nhằm chiếm đoạt tài sản của người dân. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, hạ tầng viễn thông đang bị lợi dụng như một công cụ để thực hiện các hành vi lừa đảo ngày càng tinh vi. Hệ quả không chỉ dừng lại ở sự phiền toái đối với người sử dụng mà còn làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thông tin, xâm phạm tài sản và ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với môi trường số.

Trong nhiều năm, dù cơ quan quản lý đã triển khai nhiều biện pháp kỹ thuật và hành chính, tình trạng phát tán SIM không đúng quy định, sử dụng thuê bao không chính chủ để thực hiện các hành vi quảng cáo trái phép, giả mạo cơ quan nhà nước hoặc chiếm đoạt tài sản vẫn diễn biến phức tạp. Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực viễn thông, đồng thời buộc doanh nghiệp viễn thông phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong việc quản lý thuê bao, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đã thiết lập các quy định nghĩa vụ của doanh nghiêp xử phạt nghiêm khắc đối với các doanh buộc các nhà mạng phải chịu trách nhiệm trực tiếp và cao nhất đối với từng số thuê bao được phát hành trên hạ tầng của mình.

Điểm đáng chú ý của Nghị định là việc chuyển trọng tâm quản lý từ xử lý hậu quả sang yêu cầu doanh nghiệp viễn thông chủ động phòng ngừa vi phạm. Theo đó, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông không chỉ có trách nhiệm xác thực thông tin thuê bao theo quy định mà còn phải thường xuyên rà soát, phát hiện, ngăn chặn việc phát hành SIM không đúng quy trình, SIM có thông tin thuê bao không chính xác hoặc SIM được sử dụng với mục đích phát tán cuộc gọi rác, tin nhắn rác và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp phải áp dụng ngay các biện pháp kỹ thuật và nghiệp vụ để ngăn chặn, xử lý theo đúng quy định của pháp luật..

Cùng với đó, Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định chế tài đối với chính doanh nghiệp viễn thông buông lỏng công tác quản lý. Trường hợp doanh nghiệp không thực hiện đúng quy định về quản lý thông tin thuê bao, không kiểm soát việc phát hành SIM, không triển khai các biện pháp ngăn chặn SIM rác hoặc không thực hiện trách nhiệm trong việc xử lý thuê bao vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tương ứng theo từng hành vi, đồng thời phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Điều này thể hiện rõ quan điểm của cơ quan quản lý rằng doanh nghiệp viễn thông không chỉ là đơn vị cung cấp dịch vụ mà còn là chủ thể có trách nhiệm bảo đảm môi trường viễn thông an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.

Có thể thấy, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP đã xác lập một bước chuyển quan trọng trong chính sách quản lý viễn thông. Nếu trước đây trách nhiệm thường tập trung vào người sử dụng dịch vụ thì nay doanh nghiệp viễn thông được đặt vào vị trí trung tâm của cơ chế phòng ngừa và kiểm soát vi phạm. Đây không chỉ là yêu cầu về tuân thủ pháp luật mà còn là trách nhiệm xã hội của các nhà mạng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng dịch vụ viễn thông.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, một môi trường viễn thông an toàn chỉ có thể được hình thành khi trách nhiệm của doanh nghiệp được thực thi nghiêm túc, chế tài xử lý đủ sức răn đe và việc kiểm soát SIM rác, cuộc gọi rác được thực hiện ngay từ khâu phát hành thuê bao. Nghị định 174/2026/NĐ-CP vì vậy được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ pháp lý quan trọng, góp phần lập lại trật tự trong hoạt động viễn thông và hạn chế hiệu quả các hành vi lợi dụng dịch vụ viễn thông để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.