HẬU QUẢ VIỆC SỬ DỤNG AI ĐỂ TẠO VÀ PHÁT TÁN TIN GIẢ

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở thành công cụ hữu ích trong học tập, công việc và đời sống. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, AI cũng có thể bị lợi dụng để tạo ra và phát tán tin giả, tin sai sự thật với tốc độ nhanh và mức độ tinh vi ngày càng cao. Những nội dung như video deepfake, hình ảnh giả mạo hoặc văn bản được tạo tự động có thể khiến người tiếp nhận khó phân biệt thật – giả, từ đó gây hoang mang dư luận, xâm phạm danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức, thậm chí tác động tiêu cực đến an ninh, trật tự xã hội.

AI và vấn nạn tin giả dưới góc nhìn pháp luật

Về nguyên tắc, pháp luật không chỉ xem xét công nghệ được sử dụng mà tập trung vào hành vi và hậu quả do người sử dụng gây ra. Vì vậy, việc sử dụng AI để tạo dựng, chỉnh sửa hoặc phát tán thông tin sai sự thật trên môi trường mạng vẫn có thể bị xử lý nếu hành vi đó vi phạm các quy định của pháp luật Việt Nam.

Tùy vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, người vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm theo các quy định về an ninh mạng, công nghệ thông tin, xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí trách nhiệm hình sự. Điều này cho thấy AI không phải là “lá chắn” giúp người sử dụng tránh khỏi trách nhiệm pháp lý.

Xử phạt hành chính đối với hành vi phát tán tin giả

Đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc hoặc vu khống, pháp luật quy định các mức xử phạt hành chính tương ứng với tính chất, mức độ vi phạm và chủ thể thực hiện.

Theo các quy định được áp dụng tại từng thời điểm, mức xử phạt có thể thay đổi. Đối với tổ chức, hành vi cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng theo quy định được nêu trong Nghị định 15/2020/NĐ-CP. Đối với cá nhân, mức phạt thường bằng một nửa mức phạt áp dụng đối với tổ chức, tương đương từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng.

Từ ngày 01/7/2026, theo quy định mới được nêu trong Nghị định 174/2026/NĐ-CP, mức xử phạt đối với tổ chức có thể tăng lên từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng; cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 10 triệu đồng đến 15 triệu đồng. Việc điều chỉnh mức phạt cho thấy xu hướng tăng cường tính răn đe đối với hành vi lợi dụng môi trường mạng để phát tán thông tin sai lệch.

Không chỉ bị phạt tiền: nhiều biện pháp xử lý khác có thể được áp dụng

Bên cạnh hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả tùy thuộc vào hành vi cụ thể. Trong đó, việc buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm là một biện pháp quan trọng nhằm hạn chế tác động của tin giả đối với cộng đồng.

Trong những trường hợp nhất định, tài khoản, trang hoặc kênh được sử dụng để phát tán nội dung vi phạm có thể bị áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định pháp luật và cơ chế quản lý của nền tảng. Nếu hành vi có liên quan đến báo chí hoặc gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức, người vi phạm còn có thể phải thực hiện việc cải chính, xin lỗi hoặc các biện pháp khắc phục khác theo quy định.

Những trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Không phải mọi hành vi phát tán tin giả đều bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, nếu hành vi có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, gây hậu quả lớn hoặc nhằm thực hiện các mục đích bị pháp luật hình sự nghiêm cấm, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tùy vào nội dung, mục đích và hậu quả của hành vi, một số tội danh có thể được xem xét, chẳng hạn như tội vu khống; các tội xâm phạm an ninh quốc gia liên quan đến việc làm, tàng trữ, phát tán thông tin, tài liệu nhằm chống Nhà nước; hoặc tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Như vậy, việc sử dụng AI để tạo ra tin giả không chỉ đơn thuần là một hành vi “đăng bài trên mạng”. Trong những trường hợp nghiêm trọng, hậu quả pháp lý có thể vượt xa một khoản tiền phạt hành chính.

Lời khuyên dành cho người sử dụng mạng xã hội

Trong thời đại AI, mỗi người sử dụng mạng xã hội cần chủ động nâng cao khả năng kiểm chứng thông tin. Trước khi chia sẻ một nội dung gây chú ý hoặc có khả năng tác động đến cộng đồng, người dùng nên kiểm tra nguồn đăng tải, đối chiếu với các nguồn thông tin chính thống và thận trọng với những hình ảnh, video hoặc âm thanh có dấu hiệu bất thường.

Đặc biệt, không nên sử dụng AI để tạo dựng, chỉnh sửa hoặc phát tán thông tin sai sự thật với mục đích lừa dối, xúc phạm, vu khống hoặc gây ảnh hưởng đến người khác. Công nghệ có thể tạo ra nội dung chỉ trong vài giây, nhưng trách nhiệm đối với nội dung đó vẫn thuộc về người sử dụng.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là dữ liệu được tạo ra và lưu trữ trên môi trường điện tử có thể trở thành nguồn chứng cứ quan trọng trong quá trình xác minh, xử lý vi phạm. Thông điệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, lịch sử đăng tải, dữ liệu tài khoản và các thông tin điện tử khác có thể được thu thập, kiểm tra và đánh giá theo quy định của pháp luật về chứng cứ và tố tụng. Do đó, việc xóa bài viết, hình ảnh hoặc video sau khi phát tán không đồng nghĩa với việc hành vi vi phạm sẽ biến mất hoàn toàn. Trong nhiều trường hợp, dữ liệu liên quan vẫn có thể tồn tại trên hệ thống, thiết bị hoặc các nguồn lưu trữ khác và được sử dụng để phục vụ quá trình xác minh.

Môi trường mạng có thể là không gian ảo, nhưng hành vi và hậu quả pháp lý lại hoàn toàn có thật. Sử dụng AI một cách có trách nhiệm, tôn trọng sự thật và tuân thủ pháp luật không chỉ giúp mỗi cá nhân bảo vệ chính mình mà còn góp phần xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, an toàn và đáng tin cậy.